AI Act-handhaving vanaf augustus 2026: bent u er klaar voor?

Veel gemeenten denken dat de EU AI Act iets is voor later. Dat is een misverstand. De plicht om medewerkers AI geletterd te maken geldt sinds februari 2025, en sinds 2 augustus 2026 is het grootste deel van de verordening van toepassing.

De AI Act stelt regels aan het gebruik van kunstmatige intelligentie. Voor gemeenten zijn twee punten nu het belangrijkst: de plicht tot AI geletterdheid, en de aandacht voor hoog risico AI. Beide raken de overheid direct, omdat gemeenten met gevoelige gegevens van inwoners werken.

De tijdlijn in het kort

• 1 augustus 2024
  De AI Act treedt in werking.
• 2 februari 2025
  Verboden AI praktijken gaan in en de plicht tot AI geletterdheid (artikel 4) begint te gelden.
• 2 augustus 2025
  Regels voor algemene AI modellen, de governancestructuur en sancties worden van kracht.
• 2 augustus 2026
  Het grootste deel van de verordening wordt van toepassing en het toezicht komt op gang.
• 2 december 2026
  Twee nieuwe verboden uit artikel 5 gaan in: AI die zonder toestemming intiem beeldmateriaal maakt, en AI die materiaal van seksueel kindermisbruik genereert.
• 2 december 2027
  Door de AI Omnibus gaan de verplichtingen voor hoog risico AI in kerngebieden gelden, zoals werk en personeelsselectie, sociale voorzieningen, biometrie, onderwijs en kritieke infrastructuur.
• 2 augustus 2028
  De verplichtingen voor hoog risico AI die in producten is ingebouwd (zoals liften en speelgoed) gaan in.

Wat is gefaseerd en wat geldt nu al?

Via de Digital Omnibus, Verordening (EU) 2026/1744, die op 24 juli 2026 werd gepubliceerd en op 27 juli 2026 in werking trad, is de toepassing van het hoog risicoregime gefaseerd: de verplichtingen voor hoog risico AI in kerngebieden zoals werk en personeelsselectie gaan gelden op 2 december 2027, en die voor hoog risico AI in producten op 2 augustus 2028. Dat klinkt als uitstel, maar let op: de AI geletterdheidsplicht uit artikel 4 schuift niet mee. Die geldt al sinds februari 2025.

Met andere woorden: juist het onderdeel dat direct over uw medewerkers gaat, telt nu al. Wie wacht op de hoog risico deadlines, mist het deel dat vandaag al van kracht is. AI geletterdheid is bovendien het fundament onder al die latere verplichtingen.

Wat betekent dit concreet voor uw gemeente?

U hoeft geen jurist te worden. De kern is dat uw organisatie kan laten zien welke maatregelen zij heeft genomen om medewerkers verantwoord met AI te laten werken. Artikel 4 is een inspanningsverplichting: er is geen verplicht aantal uren, maar uw inspanning moet wel aantoonbaar zijn. Documenteer dus wie welke training volgde.

Wie nu begint, heeft de tijd om het rustig en goed te doen. Wie wacht tot december 2027, moet het onder druk regelen. De grootste schade zit bovendien zelden in de boete, maar in het verlies van vertrouwen van inwoners na een datalek.

Bronnen: Europese Commissie (AI Act tijdlijn), EUR-Lex (Verordening 2024/1689) en Moore DRV (2024/2026). Dit artikel is een algemene toelichting en geen juridisch advies.