De volgende AI Act-datum is niet 2027, maar 2 december 2026

Sinds de Digital Omnibus leeft bij veel organisaties het beeld dat de eerstvolgende AI Act-datum 2 december 2027 is. Voor hoog risico AI klopt dat. Maar er staat een datum vóór: op 2 december 2026 komen er twee verboden bij, en loopt de overgangstermijn af voor het markeren van door AI gemaakt beeld en geluid.

Dezelfde verordening die verplichtingen naar achteren schoof, Verordening (EU) 2026/1744, voegde er namelijk ook iets aan toe. Dat deel haalde het nieuws nauwelijks, omdat vrijwel alle aandacht uitging naar het uitstel. Hieronder staat wat er precies verandert, en voor wie.

Twee verboden erbij

Artikel 5 is het onderdeel van de AI Act met de praktijken die altijd verboden zijn, hoe goed ze ook werken. Denk aan social scoring, schadelijke manipulatie en emotieherkenning op de werkplek. Per 2 december 2026 komen daar twee verboden bij:

• AI systemen die realistisch intiem beeld, video of geluid van een herkenbaar persoon maken of manipuleren, zonder diens vrije, specifieke, geïnformeerde en uitdrukkelijke toestemming.
• AI systemen die materiaal van seksueel kindermisbruik genereren of manipuleren, zoals omschreven in Richtlijn 2011/93/EU.

Twee dingen zijn hierbij van belang. Het eerste: artikel 5 verbiedt niet alleen het op de markt brengen en het in gebruik nemen van zulke systemen, maar ook het gebruiken ervan. Wie zo'n systeem inzet, overtreedt de wet net zo goed als wie het bouwt.

Het tweede: een gewone beeldgenerator valt hier niet automatisch onder. Het verbod richt zich op systemen die hiervoor zijn bedoeld, en op systemen waarbij dit resultaat redelijkerwijs te voorzien en te reproduceren is doordat effectieve waarborgen ontbreken. Dat legt de verantwoordelijkheid bij de aanbieder om die waarborgen in te bouwen, en bij u om te weten met wat voor tool u werkt.

En de markering van AI beeld

Op dezelfde datum verdwijnt een overgangstermijn die weinig mensen op het netvlies hebben. Artikel 50, lid 2 verplicht aanbieders van systemen die synthetisch beeld, geluid, video of tekst maken om die output machineleesbaar te markeren, zodat te herkennen is dat het door AI is gemaakt.

Die plicht geldt sinds 2 augustus 2026. Voor generatieve systemen die op dat moment al op de markt waren, gold een overgangstermijn. Die loopt af op 2 december 2026. Vanaf dan valt er geen systeem meer buiten.

Let goed op waar die plicht ligt: bij de aanbieder van het systeem, niet bij u als gebruiker. Uw eigen verplichting staat een paar leden verderop, in artikel 50, lid 4, en die geldt al sinds 2 augustus 2026. Publiceert u beeld, video of geluid dat door AI is gemaakt of bewerkt en dat echt lijkt, dan moet u dat kenbaar maken. Voor AI teksten die u publiceert om het publiek te informeren over onderwerpen van algemeen belang geldt hetzelfde.

Wat betekent dit voor uw organisatie?

Voor de meeste gemeenten en bedrijven verandert er op 2 december geen dagelijkse praktijk. Toch zijn er drie dingen die nu de moeite waard zijn.

Weet welke beeldtools er rondgaan. Communicatie, marketing en woordvoering werken inmiddels bijna allemaal met AI beeld. Breng in kaart welke tools dat zijn en of de aanbieder markering en waarborgen heeft ingebouwd. Dat is dezelfde vraag die u bij elke andere leverancier ook stelt.

Leg vast hoe u AI beeld en AI tekst kenbaar maakt. Een regel in uw redactieformule of uw richtlijn voor sociale media volstaat. Zet erin wanneer u het vermeldt, waar die vermelding staat en wie erop let. Dan is het geen discussie meer per bericht.

Neem het mee in de scholing. Artikel 4 vraagt van u dat u maatregelen neemt die de AI geletterdheid van uw mensen ondersteunen, passend bij het werk dat zij doen. Wie beeld maakt voor uw organisatie, hoort te weten waar de grens van artikel 5 ligt en wanneer iets vermeld moet worden. Dat hoort dus in de scholing thuis.

De tijdlijn zoals die er nu uitziet

• 2 februari 2025
  De verboden uit artikel 5 gaan in en de AI geletterdheidsplicht uit artikel 4 begint te gelden.
• 2 augustus 2025
  Regels voor algemene AI modellen, de governancestructuur en de sancties worden van kracht.
• 2 augustus 2026
  Het grootste deel van de verordening wordt van toepassing, inclusief de transparantieplicht uit artikel 50.
• 2 december 2026
  Twee nieuwe verboden uit artikel 5 gaan in. Ook de markeringsplicht van artikel 50, lid 2 gaat gelden voor generatieve systemen die al vóór augustus 2026 op de markt waren.
• 2 december 2027
  De verplichtingen voor hoog risico AI uit Bijlage III gaan in: werk en personeelsselectie, onderwijs, sociale voorzieningen, biometrie en kritieke infrastructuur.
• 2 augustus 2028
  De verplichtingen voor hoog risico AI die in producten is ingebouwd gaan in.

Kort samengevat

• Artikel 5 krijgt er per 2 december 2026 twee verboden bij: intiem beeldmateriaal zonder toestemming, en materiaal van seksueel kindermisbruik.
• Dat verbod geldt voor het op de markt brengen, het in gebruik nemen én het gebruiken.
• Op dezelfde datum loopt de overgangstermijn af voor de markering van generatieve systemen van vóór augustus 2026.
• Uw eigen vermeldplicht voor AI beeld en AI tekst geldt al sinds 2 augustus 2026.
• De eerstvolgende AI Act-datum is dus niet 2027, maar over een paar maanden.

Meer over wat de Digital Omnibus verder veranderde, leest u in De Digital Omnibus is definitief. De volledige tijdlijn staat in de AI Act uitgelegd, de bedragen in AI Act-boetes.

Bronnen: Verordening (EU) 2026/1744 op EUR-Lex, de AI Act zelf (Verordening 2024/1689) en de Europese Commissie. Dit artikel is een algemene toelichting en geen juridisch advies.