Is AI geletterdheid verplicht voor gemeenten?

Ja. Sinds 2 februari 2025 verplicht de EU AI Act gemeenten om hun medewerkers AI geletterd te maken. Die plicht staat in artikel 4 van de verordening en geldt voor elke organisatie die AI gebruikt of inzet, ongeacht de omvang. Een gemeente valt er dus volledig onder.

Het korte antwoord: ja, en het geldt nu al

Veel gemeenten denken dat de AI Act iets is voor de toekomst. Voor de meeste hoog risico verplichtingen klopt dat ook, maar juist het onderdeel dat over uw eigen medewerkers gaat, de AI geletterdheid, is al van kracht. Er is op dit punt geen overgangsperiode meer: de plicht loopt sinds 2 februari 2025.

Wat staat er precies in artikel 4?

Artikel 4 van de EU AI Act bepaalt dat aanbieders en gebruikers van AI systemen zorgen voor een toereikend niveau van AI geletterdheid bij hun personeel en bij anderen die namens hen met AI werken. AI geletterd betekent: genoeg kennis en besef om AI verantwoord, veilig en met oog voor de risico's te gebruiken, passend bij de functie.

Voor een gemeente betekent dit dat een baliemedewerker, een beleidsadviseur en een handhaver allemaal moeten begrijpen wat AI wel en niet veilig kan, en wat zij er in hun eigen werk mee mogen. Het gaat dus niet om technische diepgang, maar om bewustzijn en oordeelsvermogen.

Waarom raakt dit gemeenten zo direct?

Gemeenten werken met gevoelige gegevens van inwoners, van het sociaal domein tot burgerzaken en handhaving. Tegelijk gebruiken medewerkers steeds vaker AI tools, soms op eigen initiatief en zonder dat de organisatie het weet. Die combinatie maakt het risico op fouten en datalekken groot. AI geletterdheid is de eerste en goedkoopste maatregel om dat risico te verkleinen.

Wilt u weten waar de grens precies ligt? Lees dan wat een ambtenaar wel en niet in AI mag zetten.

Verplicht, maar wat houdt dat juridisch in?

Artikel 4 is een inspanningsverplichting. Er is geen verplicht aantal uren en geen voorgeschreven cursus. Maar uw inspanning moet wel aantoonbaar zijn. De gemeente moet kunnen laten zien dat zij er serieus werk van maakt dat medewerkers voldoende kennis hebben om verantwoord met AI om te gaan.

De verantwoordelijkheid ligt bovendien bij de gemeente als organisatie, ook wanneer een medewerker AI op eigen houtje gebruikt. U kunt die plicht dus niet bij de individuele medewerker neerleggen.

Hoe maakt u het aantoonbaar?

Omdat het om een inspanningsverplichting gaat, draait alles om documentatie. In de praktijk komt het op drie dingen neer:

• Bied uw medewerkers een passende training in AI geletterdheid aan.
• Leg vast wie de training heeft gevolgd en wanneer.
• Houd dit actueel, zodat u het op elk moment kunt laten zien aan toezicht of bij een incident.

Onze cursus en het certificaat zijn daar precies op gebouwd: medewerkers volgen een korte praktische e-learning, behalen een certificaat, en de beheerder ziet in een dashboard wie de cursus heeft afgerond. Zo zet u de inspanning om in bewijs.

Wat gebeurt er als u niets doet?

De AI geletterdheidsplicht valt onder een lagere boetecategorie dan bijvoorbeeld verboden AI praktijken. Toch is wegkijken onverstandig. Zonder geletterde medewerkers ontstaan juist de fouten en datalekken die wel zwaar worden bestraft, en die het vertrouwen van inwoners schaden. De grootste schade zit zelden in de boete, maar in een datalek met gegevens van kwetsbare inwoners.

Kort samengevat: AI geletterdheid is voor gemeenten geen keuze maar een wettelijke plicht die nu al geldt. De vraag is niet of u eraan moet voldoen, maar hoe u het praktisch en aantoonbaar regelt. Meer weten? Bekijk onze veelgestelde vragen.

Bronnen: Europese Commissie (AI Act), EUR-Lex (Verordening 2024/1689, artikel 4) en de Autoriteit Persoonsgegevens. Dit artikel is een algemene toelichting en geen juridisch advies.